ಮಂಗಳೂರು:ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ದೈವೀ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡುವ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬವೇ ‘ನಾಗಪಂಚಮಿ’. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಪರ್ವದಿನವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಈ ದಿನ ನಾಗದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು
ನಾಗಪಂಚಮಿಯ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಹಲವಾರು ಪೌರಾಣಿಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳಿವೆ:
ಶಿವ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಪಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವು. ಶಿವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ವಾಸುಕಿ ನಾಗನು ಶಕ್ತಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕಾಳೀಯ ಮರ್ದನ: ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನು ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಳೀಯ ಸರ್ಪದ ಮದವನ್ನಡಿಸಿ, ಗೋಕುಲದ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿಯೂ ಈ ದಿನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿಯ ಕಥೆ: ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವಿಗೆ ಪಶುವಾಗಿ ಸರ್ಪಯಾಗವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗ, ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿಯು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಾಗ ಕುಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶವಾಗದಂತೆ ತಡೆದ ದಿನವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ‘ಕಾಲಸರ್ಪ ದೋಷ’ ಶಮನ
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾತಕದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕಾಲಸರ್ಪ ದೋಷ’ ಅಥವಾ ಸರ್ಪ ದೋಷಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ನಾಗಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಈ ದಿನ ನಾಗಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದು, ನಾಗ ತನಯರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ಜಾತಕ ದೋಷಗಳು ಶಮನವಾಗಿ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ.
ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಕೇತ
ನಾಗಪಂಚಮಿಯು ಕೇವಲ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಸಾರುತ್ತದೆ. ರೈತರ ಮಿತ್ರನಾಗಿರುವ ಹಾವುಗಳು, ಗದ್ದೆ ಹಾಗೂ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ನಾಶಪಡಿಸುವ ಇಲಿ-ಹೆಗ್ಗಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಳೆಗಾಲದ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ದ್ವಾರಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹಾವುಗಳು ಹೊರಬರುವುದು ಸಹಜ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಹೋದರತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಆಚರಣೆ
ಹಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಈ ದಿನದಂದು ಉಪವಾಸ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ನಾಗಪಂಚಮಿಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ತರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾರತೀಯ ಪರ್ವವಾಗಿದೆ
